{"id":2425,"date":"2026-01-19T11:43:11","date_gmt":"2026-01-19T11:43:11","guid":{"rendered":"https:\/\/elivulu.org\/?page_id=2425"},"modified":"2026-01-21T11:04:35","modified_gmt":"2026-01-21T11:04:35","slug":"introducao","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/elivulu.org\/en\/introducao\/","title":{"rendered":"Introdu\u00e7\u00e3o"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"2425\" class=\"elementor elementor-2425\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-b98e58d e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"b98e58d\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-026dafe elementor-grid-2 elementor-grid-tablet-2 elementor-grid-mobile-1 elementor-posts--thumbnail-top elementor-card-shadow-yes elementor-posts__hover-gradient elementor-widget elementor-widget-posts\" data-id=\"026dafe\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;cards_columns&quot;:&quot;2&quot;,&quot;cards_row_gap_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:20,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;cards_columns_tablet&quot;:&quot;2&quot;,&quot;cards_columns_mobile&quot;:&quot;1&quot;,&quot;cards_row_gap&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:35,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;cards_row_gap_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"posts.cards\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-posts-container elementor-posts elementor-posts--skin-cards elementor-grid\" role=\"list\">\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2459 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<a class=\"elementor-post__thumbnail__link\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/lilia-da-fonseca-maria-lilia-valente-da-fonseca-severino\/\" tabindex=\"-1\" ><div class=\"elementor-post__thumbnail\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"244\" height=\"300\" src=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-244x300.png\" class=\"attachment-medium size-medium wp-image-2442\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-244x300.png 244w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-150x185.png 150w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-600x739.png 600w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-10x12.png 10w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87.png 684w\" sizes=\"(max-width: 244px) 100vw, 244px\" \/><\/div><\/a>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/lilia-da-fonseca-maria-lilia-valente-da-fonseca-severino\/\" >\n\t\t\t\tL\u00cdLIA DA FONSECA (MARIA L\u00cdLIA VALENTE DA FONSECA SEVERINO)\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__excerpt\">\n\t\t\t<p>Nasceu a 21 de Maio de 1906, na cidade de Benguela, e faleceu a 14 de Agosto de 1991, em<\/p>\n\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/lilia-da-fonseca-maria-lilia-valente-da-fonseca-severino\/\" aria-label=\"Read more about L\u00cdLIA DA FONSECA (MARIA L\u00cdLIA VALENTE DA FONSECA SEVERINO)\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2457 post type-post status-publish format-standard has-post-thumbnail hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<a class=\"elementor-post__thumbnail__link\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/jose-da-silva-maia-ferreira\/\" tabindex=\"-1\" ><div class=\"elementor-post__thumbnail\"><img decoding=\"async\" width=\"260\" height=\"300\" src=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-260x300.png\" class=\"attachment-medium size-medium wp-image-2441\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-260x300.png 260w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-150x173.png 150w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-600x694.png 600w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-10x12.png 10w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png 692w\" sizes=\"(max-width: 260px) 100vw, 260px\" \/><\/div><\/a>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/jose-da-silva-maia-ferreira\/\" >\n\t\t\t\tJOS\u00c9 DA SILVA MAIA FERREIRA\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__excerpt\">\n\t\t\t<p>Nasceu em Luanda a 7 de Junho de 1827 e faleceu no Rio de Janeiro a 18 de Outubro de<\/p>\n\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/jose-da-silva-maia-ferreira\/\" aria-label=\"Read more about JOS\u00c9 DA SILVA MAIA FERREIRA\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e09b4c4 elementor-grid-5 elementor-grid-tablet-2 elementor-grid-mobile-1 elementor-posts--thumbnail-top elementor-card-shadow-yes elementor-posts__hover-gradient elementor-widget elementor-widget-posts\" data-id=\"e09b4c4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;cards_columns&quot;:&quot;5&quot;,&quot;cards_row_gap_mobile&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:20,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;cards_columns_tablet&quot;:&quot;2&quot;,&quot;cards_columns_mobile&quot;:&quot;1&quot;,&quot;cards_row_gap&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:35,&quot;sizes&quot;:[]},&quot;cards_row_gap_tablet&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;px&quot;,&quot;size&quot;:&quot;&quot;,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"posts.cards\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-posts-container elementor-posts elementor-posts--skin-cards elementor-grid\" role=\"list\">\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2447 post type-post status-publish format-standard hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/o-desafio-da-continuidade-e-a-sua-necessidade\/\" >\n\t\t\t\tO DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/o-desafio-da-continuidade-e-a-sua-necessidade\/\" aria-label=\"Read more about O DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2449 post type-post status-publish format-standard hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/prefacio-da-segunda-edicao\/\" >\n\t\t\t\tPREF\u00c1CIO DA SEGUNDA EDI\u00c7\u00c3O\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/prefacio-da-segunda-edicao\/\" aria-label=\"Read more about PREF\u00c1CIO DA SEGUNDA EDI\u00c7\u00c3O\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2451 post type-post status-publish format-standard hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/prefacio-da-primeira-edicao\/\" >\n\t\t\t\tPREF\u00c1CIO DA PRIMEIRA EDI\u00c7\u00c3O\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/prefacio-da-primeira-edicao\/\" aria-label=\"Read more about PREF\u00c1CIO DA PRIMEIRA EDI\u00c7\u00c3O\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2453 post type-post status-publish format-standard hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/alocucao-na-apresentacao-da-1a-edicao-em-2016\/\" >\n\t\t\t\tALOCU\u00c7\u00c3O NA APRESENTA\u00c7\u00c3O DA 1\u00aa EDI\u00c7\u00c3O EM 2016\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/alocucao-na-apresentacao-da-1a-edicao-em-2016\/\" aria-label=\"Read more about ALOCU\u00c7\u00c3O NA APRESENTA\u00c7\u00c3O DA 1\u00aa EDI\u00c7\u00c3O EM 2016\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<article class=\"elementor-post elementor-grid-item post-2455 post type-post status-publish format-standard hentry category-intro\" role=\"listitem\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-post__card\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-post__text\">\n\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-post__title\">\n\t\t\t<a href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/as-literaturas-de-angola-desde-os-seus-primordios\/\" >\n\t\t\t\tA(S) LITERATURA(S) DE ANGOLA DESDE OS SEUS PRIM\u00d3RDIOS\t\t\t<\/a>\n\t\t<\/h3>\n\t\t\n\t\t<a class=\"elementor-post__read-more\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/as-literaturas-de-angola-desde-os-seus-primordios\/\" aria-label=\"Read more about A(S) LITERATURA(S) DE ANGOLA DESDE OS SEUS PRIM\u00d3RDIOS\" tabindex=\"-1\" >\n\t\t\tSAIBA MAIS \u00bb\t\t<\/a>\n\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/article>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-a918937 elementor-hidden-desktop elementor-hidden-tablet elementor-hidden-mobile e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"a918937\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6312a25 elementor-widget elementor-widget-n-accordion\" data-id=\"6312a25\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;default_state&quot;:&quot;all_collapsed&quot;,&quot;max_items_expended&quot;:&quot;one&quot;,&quot;n_accordion_animation_duration&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;ms&quot;,&quot;size&quot;:400,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"nested-accordion.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"e-n-accordion\" aria-label=\"Accordion. Open links with Enter or Space, close with Escape, and navigate with Arrow Keys\">\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-1030\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"1\" tabindex=\"0\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-1030\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> O DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1030\" class=\"elementor-element elementor-element-218eb7a e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"218eb7a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-63aa596 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1030\" data-id=\"63aa596\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7136780 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"7136780\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Sedrick de Carvalho<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a870e00 elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"a870e00\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">DESDE 2017 QUE PUBLICO nas redes sociais sugest\u00f5es de leitura de obras angolanas, primeiro no perfil pessoal do Facebook e, actualmente, por interm\u00e9dio das redes sociais da editora Elivulu, que coordeno. A recomenda\u00e7\u00e3o \u00e9 acompanhada com refer\u00eancia ao ano de publica\u00e7\u00e3o do livro e, logicamente, o nome da autora ou autor. Este exerc\u00edcio permitiu-me perceber a import\u00e2ncia da biobibliografia de quem publica uma obra.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Tom\u00e1s Lima Coelho, amigo da editora desde a primeira hora, atento ao trabalho desenvolvido e, em especial, \u00e0s sugest\u00f5es de leitura, ofereceu-nos a segunda edi\u00e7\u00e3o do seu livro Autores e Escritores de Angola \u2013 1642-2018, e assim passamos a ter as nossas sugest\u00f5es de leitura mais completas: t\u00edtulo da obra, ano de publica\u00e7\u00e3o, autoria e o seu local e ano de nascimento. Esta obra \u00e9 um trabalho monumental organizado ao longo de mais de dez anos, com imenso sacrif\u00edcio e consequ\u00eancias a n\u00edvel pessoal, como a falta de tempo para dedicar-se a outros projectos liter\u00e1rios e at\u00e9 \u00e0 fam\u00edlia. O pr\u00f3prio admitiu-o. E acrescenta que, como precisa de dedicar-se a outras coisas e escritos, era urgente encontrar um sucessor para o fant\u00e1stico trabalho, mas herc\u00faleo, que \u00e9 esta obra.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Pensei imenso antes de aceitar esta responsabilidade, mas adianto o que fez-me aceit\u00e1-la. No momento que precisamos de sair de cena, surge-nos a quest\u00e3o sobre quem dar\u00e1 continuidade ao nosso trabalho. John Maxwell fala sobre o legado no livro As 21 irrefut\u00e1veis leis da lideran\u00e7a, apontando que o legado ocorre quando l\u00edderes est\u00e3o em condi\u00e7\u00f5es de se afastarem sem receio de colocar em risco os projectos, isto porque conseguiram garantir a exist\u00eancia de outros l\u00edderes em posi\u00e7\u00e3o de dar continuidade ao que dedicamos a nossa vida para construir. \u00c9 com esta preocupa\u00e7\u00e3o que fui abordado por Tom\u00e1s Lima Coelho, e foi com este dilema com que me debati: honrar o legado. Aceitei o desafio, e fi-lo pela necessidade de que o seu magn\u00edfico trabalho tenha continuidade, para que n\u00e3o fique desactualizado e ultrapassado passado o tempo. Entretanto, ao mesmo tempo, temia pela tamanha responsabilidade que assumia. A fase de transmiss\u00e3o de projectos\/trabalhos para outrem \u00e9 crucial, pois pode ocorrer a sua extin\u00e7\u00e3o. Sem experi\u00eancia de trabalho similar, esta miss\u00e3o revelou-se extremamente delicada e dif\u00edcil.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O processo de recolha e registo exige imensa disponibilidade, al\u00e9m do que julgava \u00e0 partida. O contacto directo com editoras, escritoras e escritores, livrarias e alfarrabistas a pedir informa\u00e7\u00f5es sobre determinados livros e suas biografias traduziu-se numa colossal aventura. N\u00e3o deixei de pensar em desistir diante de tantas dificuldades em obter os dados exactos e, \u00e0s vezes, at\u00e9 mesmo perante incompreens\u00f5es quando solicitava pelos mesmos. Mas a import\u00e2ncia deste trabalho \u00e9 superior aos constrangimentos e dificuldades que acarreta. Felizmente, Tom\u00e1s Lima Coelho continua dispon\u00edvel, pelo que me acompanhou ao longo desta primeira etapa da entrega do bast\u00e3o, qual estafeta que corre lado a lado na pista com o colega para garantir que agarra firme o objecto e marca com firmeza os primeiros passos do sprint.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Desta corrida resultou num total de 520 novos autores e escritores registados. \u00c9 este o resultado destes tr\u00eas anos que se incrementam ao trabalho, reunindo agora os autores e escritores angolanos de 1642 a 2022.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-1031\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"2\" tabindex=\"-1\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-1031\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> PREF\u00c1CIO DA SEGUNDA EDI\u00c7\u00c3O <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1031\" class=\"elementor-element elementor-element-6e880e0 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"6e880e0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-f2723d6 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1031\" data-id=\"f2723d6\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-59302d8 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"59302d8\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">TEMPO DE MATURA\u00c7\u00c3O E ABERTURA \u00c0 DESCOBERTA<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6519db9 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6519db9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Filipe Zau*<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-85dc05a elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"85dc05a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p>TOM\u00c1S LIMA COELHO NASCEU, a 5 de Outubro de 1952, na cidade portu\u00e1ria de Mo\u00e7\u00e2medes, nas terras des\u00e9rticas da welwitschia mirabilis, genuinamente conhecidas por Tchitoto Tchobatua, mais tarde Mossungo-Bitoto e tamb\u00e9m pela designa\u00e7\u00e3o hist\u00f3rica de Angra dos Negros. Coincidentemente, nasceu 42 anos ap\u00f3s o fim da monarquia e da proclama\u00e7\u00e3o da 1.\u00aa Rep\u00fablica em Portugal.<\/p><p>Por for\u00e7a das constantes transfer\u00eancias de seu pai, funcion\u00e1rio da Fazenda Nacional, adquiriu viv\u00eancias em alguns actuais munic\u00edpios angolanos e na cidade de Malanje, onde reconhece que nasceu para a vida. A guerra civil em Angola infortunadamente obrigou-o a ter de se refugiar em Portugal com a fam\u00edlia. Vive hoje na margem sul do Tejo, num apartamento decorado com belos quadros pintados por sua esposa, tendo ao seu dispor uma consider\u00e1vel biblioteca pessoal, situada num amplo s\u00f3t\u00e3o de prateleiras repletas de bons livros, preocupa\u00e7\u00e3o reservada apenas aos intelectuais de m\u00e3o cheia.<\/p><p><span class=\"C9DxTc \">Depois de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Ch\u00e3o de Kan\u00e2mbua (ou o Feiti\u00e7o de Kangombe)<\/span><span class=\"C9DxTc \">, editado em 2010 e ap\u00f3s dez anos de persistente trabalho de recolha de informa\u00e7\u00e3o, Tom\u00e1s Lima Coelho lan\u00e7a a p\u00fablico, em 2016, Autores e Escritores de Angola (1642-2015), um aturado levantamento bibliogr\u00e1fico correspondente a 373 anos de literatura e trabalhos cient\u00edficos publicados com a identifica\u00e7\u00e3o dos seus respectivos autores. Um per\u00edodo que toca os dias de hoje, mas que tem o seu in\u00edcio no tempo dos reinos do Ndongo e de Benguela, j\u00e1 que a \u201cprov\u00edncia ultramarina\u201d de Angola s\u00f3 foi assim designada pela primeira vez em 1869, ap\u00f3s a unifica\u00e7\u00e3o administrativa pelo poder colonial destes dois reinos africanos.<\/span><\/p><p>Esta nova publica\u00e7\u00e3o das editoras Alende\/Perfil Criativo, melhorada e actualizada, a primeira do g\u00e9nero em todos os PALOP, permitiu a acomoda\u00e7\u00e3o de mais 732 novos nomes de gente das letras e das ci\u00eancias de Angola, que assim se juntam aos 1.780 j\u00e1 registados da edi\u00e7\u00e3o anterior. Agora o total de autores e escritores angolanos corresponde, at\u00e9 ao momento, a 2.512 e a algumas centenas mais de livros publicados, nos anos de 2016, 2017 e 2018.<\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Este merit\u00f3rio trabalho de recolha, repleto de sentido de alteridade, \u00e9, pois, mais que um livro. \u00c9 uma oferenda aos intelectuais angolanos, que, na sua grande maioria, t\u00eam, tal como o Tom\u00e1s Lima Coelho, o umbigo enterrado em Angola. As gera\u00e7\u00f5es mais idosas e as gera\u00e7\u00f5es mais jovens de angolanos ficar-lhe-\u00e3o, com toda a certeza, eternamente gratos.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">\u00c9 certo que a din\u00e2mica cultural de sa\u00edda a p\u00fablico de mais publica\u00e7\u00f5es faz com que este trabalho ganhe um car\u00e1cter permanente, como forma de se manter sempre actualizada a informa\u00e7\u00e3o bibliogr\u00e1fica. Talvez por isso, Tom\u00e1s Lima Coelho tenha ultimamente solicitado o pedido de passagem de testemunho\u2026<\/span><\/p><p dir=\"ltr\">Mas como \u201cpedir arr\u00eago\u201d desta sua \u00e1rdua e relevante miss\u00e3o de compromisso para consigo pr\u00f3prio, se j\u00e1 est\u00e1 feito o destroncar e o arar da terra para a sementeira e se todos j\u00e1 colhemos os frutos da divulga\u00e7\u00e3o deste relevante levantamento do acervo bibliogr\u00e1fico angolano, totalmente desconhecido at\u00e9 h\u00e1 um par de anos a esta parte? Para quem est\u00e1 ainda longe de ser septuagen\u00e1rio, o tempo \u00e9 ainda de matura\u00e7\u00e3o e abertura \u00e0 descoberta. N\u00e3o de precoce repouso para olhar mem\u00f3rias pelo retrovisor das viv\u00eancias. Parab\u00e9ns, meu caro amigo, pelo bom trabalho que vem fazendo e que, acredito, ir\u00e1 continuar a fazer, sem tr\u00e9guas, no futuro.<\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\" style=\"text-align: right;\"><span class=\"C9DxTc \">Luanda, Janeiro de 2019<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">* M\u00fasico, escritor, docente universit\u00e1rio, membro do Conselho Cient\u00edfico da Academia Angolana de Letras (AAL) e Ministro da Cultura e Turismo de Angola.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-1032\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"3\" tabindex=\"-1\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-1032\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> PREF\u00c1CIO DA PRIMEIRA EDI\u00c7\u00c3O <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1032\" class=\"elementor-element elementor-element-025a97f e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"025a97f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-2a51e99 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1032\" data-id=\"2a51e99\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f303d77 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"f303d77\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Adelino Torres*<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-19ecc27 elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"19ecc27\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">ESTE VERDADEIRO GUIA de Autores e Escritores de Angola \u00e9, sem d\u00favida, pela sua evidente utilidade, uma obra que se revelar\u00e1 indispens\u00e1vel para os poetas e escritores angolanos.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O esfor\u00e7o abrangente de recolha do que se tem produzido desde os tempos mais long\u00ednquos que \u00e9 poss\u00edvel alcan\u00e7ar em mat\u00e9ria de publica\u00e7\u00f5es na literatura angolana, foi um crit\u00e9rio acertado. N\u00e3o porque o valor das obras n\u00e3o seja porventura desigual, como sempre acontece ali\u00e1s, mas porque a procura de exaustividade, crit\u00e9rio por vezes menos exigente, \u00e9 certo, tem, pelo menos nesta fase, a vantagem de dar ao tempo o recuo para a leitura criticamente mais amadurecida de uma segunda oportunidade. Creio que Tom\u00e1s Lima Coelho agiu sabiamente ao proceder desta maneira tolerante na delicada fase inicial da recolha, evitando deste modo poss\u00edveis erros subjectivos ou inevit\u00e1veis \u201carbitrariedades\u201d\u2026<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Do ponto de vista metodol\u00f3gico, muito foi feito para facilitar a consulta da obra dando uma informa\u00e7\u00e3o biogr\u00e1fica e bibliogr\u00e1fica m\u00ednima sobre cada autor e a respectiva regi\u00e3o de Angola donde \u00e9 oriundo. A surpreen\u00ad dente quantidade de autores selecionados, presumo que n\u00e3o prevista no inicio da investiga\u00e7\u00e3o, n\u00e3o permitiu talvez desenvolver muito mais a apresenta\u00e7\u00e3o de cada um sem que o \u201cdicion\u00e1rio\u201d excedesse dimens\u00f5es razo\u00e1veis.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Seja como for, este livro \u00e9 j\u00e1 de consulta indispens\u00e1vel na \u00e1rea da cultura e da literatura nacional, e mesmo que alguns dos nomes possam deixar um rasto ef\u00e9mero na mem\u00f3ria a sua presen\u00e7a ajudar\u00e1 todavia a fixar fronteiras e etapas que contribuir\u00e3o para a constru\u00e7\u00e3o de uma mundivid\u00eancia que, a longo prazo, ir\u00e1 alicer\u00e7ar e refor\u00e7ar aquilo que se pode chamar a \u201ccultura angolana\u201d, diversificada e plural, cada vez mais rica no futuro.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Um \u201cdicion\u00e1rio\u201d como este fazia falta a Angola como ponto de orienta\u00e7\u00e3o auxiliar da literatura angolana. Da\u00ed o seu caracter insubstitu\u00edvel, porque, como disse o grande poeta Leopold Sedar Senghor referindo-se genericamente \u00e0 francofonia, se \u201ca cultura permanece o problema essencial da francofonia\u201d1, tamb\u00e9m poder\u00edamos dizer que a lusofonia (uma vez que os autores se exprimem em geral na l\u00edngua portuguesa sem qualquer conota\u00e7\u00e3o ideol\u00f3gica, evidentemente) \u00e9 uma cultura antes de ser uma pol\u00edtica2, pelo jogo das \u201cfor\u00e7as vitais\u201d (Senghor)3, que n\u00e3o s\u00e3o caracter\u00edstica exclusiva deste ou daquele sector da popula\u00e7\u00e3o, mas que se propagam, como que por osmose, \u00e0 na\u00e7\u00e3o inteira, seja qual for a etnia ou a cor da pele.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Este grandioso\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">rendez-vous<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0humano do dar e receber que constr\u00f3i a pouco e pouco a \u201cciviliza\u00e7\u00e3o universal\u201d, como lhe chama Senghor, formar\u00e1 um humanismo com a dimens\u00e3o do cosmos, sem que isso signifique que as l\u00ednguas e culturas regionais n\u00e3o tenham tamb\u00e9m o seu lugar nesse \u201cdi\u00e1logo plural\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Mas \u00e9 neste di\u00e1logo que deve ser impulsionada a modernidade cientifica e cultural sem as quais n\u00e3o haver\u00e1 progresso em Angola e em \u00c1frica, que se ir\u00e1 alicer\u00e7ar o mundo do porvir e o destino da humanidade africana, com o predom\u00ednio da \u201craz\u00e3o intuitiva\u201d onde os homens poder\u00e3o inventar, como disse um poeta, a \u201ccor das vogais\u201d\u2026<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Senghor, falando dessa evolu\u00e7\u00e3o cultural que progride \u00e0 escala do globo, acrescenta que hoje o s\u00edmbolo maior \u201cpara a humanidade, \u00e9 que cada continente, ra\u00e7a ou na\u00e7\u00e3o, cada homem ou mulher, tome enfim consci\u00eancia desta revolu\u00e7\u00e3o cultural que, sobretudo, enterre o desprezo cultural e participe com a sua contribui\u00e7\u00e3o activa\u201d4.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Se, de facto, como disse um pensador, a poesia \u00e9 uma arte maior porque integral, Tom\u00e1s Lima Coelho presta, com esta recolha, um servi\u00e7o inestim\u00e1vel \u00e0 cultura angolana dos nossos dias.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\" style=\"text-align: right;\"><span class=\"C9DxTc \">Luanda, Janeiro de 2019<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">*\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Professor Catedr\u00e1tico Jubilado do ISEG (UTL) e Professor Catedr\u00e1tico da Universidade Lus\u00f3fona de Lisboa. \u00c9 membro da Academia Internacional de Cultura Portuguesa. Foi colaborador activo da Sociedade Cultural de Angola durante a d\u00e9cada de 50 do s\u00e9culo passado. \u00c9 autor de treze livros e diversos artigos sobre socio-economia e economia africana, publicados em Portugal e Fran\u00e7a. No campo liter\u00e1rio tem publicados oito livros de poesia.<\/span><\/p><ol><li><span class=\"C9DxTc \">Leopold Sedar Senghor,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Ce que je crois<\/span><span class=\"C9DxTc \">, Paris, Grasset, 1988:160.<\/span><\/li><li><span class=\"C9DxTc \">Ibd.: 146.<\/span><\/li><li><span class=\"C9DxTc \">A que se refere tamb\u00e9m Placide Tempels em 1949, num livro justamente famoso intitulado a\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Filosofia Bantu<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/li><li><span class=\"C9DxTc \">Senghor, Libert\u00e9s 5 \u2013\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Le dialogue des cultures<\/span><span class=\"C9DxTc \">, Paris, Seuil, 1993: 210. Ver tamb\u00e9m: Jean Godefroy Bidima,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Th\u00e9orie critique et modernit\u00e9 n\u00e9gro-africaine<\/span><span class=\"C9DxTc \">, Paris, Publications de la Sorbonne, 1993.<\/span><\/li><\/ol>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-1033\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"4\" tabindex=\"-1\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-1033\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> ALOCU\u00c7\u00c3O NA APRESENTA\u00c7\u00c3O DA 1\u00aa EDI\u00c7\u00c3O EM 2016 <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1033\" class=\"elementor-element elementor-element-10b8c70 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"10b8c70\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-9c11b86 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1033\" data-id=\"9c11b86\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-6fb63dc elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"6fb63dc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Miguel Kiassekoka*<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a370ae0 elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"a370ae0\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em primeiro lugar, os meus sinceros agradecimentos ao Tom\u00e1s Lima Coelho, autor de Autores e Escritores de Angola (1642-2015), obra de valor inestim\u00e1vel para a Hist\u00f3ria e a cultura do espa\u00e7o geogr\u00e1fico chamado Angola. Os meus agradecimentos estendem-se ao editor, aos outros apresentadores e a todos os presentes.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">\u00c9 uma honra e um privil\u00e9gio participar neste acto simb\u00f3lico: o lan\u00e7amento de um livro destinado a perpetuar, na sua pluralidade e diversidade, a dimens\u00e3o universal da cultura Angolana.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Propor-me falar dos 1.780 autores e escritores, incluindo o pr\u00f3prio autor, seria uma miss\u00e3o imposs\u00edvel. Assim, irei abordar esta obra de uma outra forma, pelo que pe\u00e7o a vossa benevol\u00eancia.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">H\u00e1 anos, atrav\u00e9s de um escritor angolano, Tazuary Nkeita (Jos\u00e9 Soares Caetano), tive conhecimento do trabalho que o amigo Tom\u00e1s Lima Coelho publicava e actualizava mensalmente na internet. Fiquei impressionado pela paci\u00eancia, pela qualidade e volume do trabalho.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Transmiti ao Tom\u00e1s a import\u00e2ncia de publicar em papel a informa\u00e7\u00e3o j\u00e1 recolhida na altura. A ideia foi aceite e o Tom\u00e1s empenhou-se em concretiz\u00e1-la. Mais uma vez, dou os meus parab\u00e9ns ao autor por esta obra-prima, a primeira do g\u00e9nero, que congrega todos os angolanos, independentemente da ra\u00e7a, credo politico ou religioso ou \u00e1rea de nascimento.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O livro tem a particularidade de apresentar a Angolanidade, espalhada no mundo inteiro, desde 1642 aos nossos dias. Tom\u00e1s Lima Coelho tem o m\u00e9rito de n\u00e3o fechar essa Angolanidade nos marcos de um incompreens\u00edvel chauvinismo registado ultimamente, ligado a um certo preconceito de \u201cgenuinidade\u201d que tanto mal j\u00e1 provocou no continente ber\u00e7o, a nossa \u00c1frica.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O Tom\u00e1s conseguiu manter o valor e a dimens\u00e3o universal da Angolanidade nesta sua obra, o que a torna um manual indispens\u00e1vel para a forma\u00e7\u00e3o das futuras gera\u00e7\u00f5es, construtoras da consolida\u00e7\u00e3o da nossa Na\u00e7\u00e3o.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Neste universo globalizado, n\u00e3o h\u00e1 como sermos \u201cgenu\u00ednos\u201d sem entrar em conflito com n\u00f3s pr\u00f3prios e com o resto do mundo. Todos somos \u201cmesti\u00e7os culturais\u201d, tendo conservado o que \u00e9 originalmente nosso, enriquecido com o que vamos absovendo de outras culturas. Falo o portugu\u00eas e outros idiomas, mas preservo o meu Kikongo; muitas vezes, expresso a minha emo\u00e7\u00e3o nessa minha l\u00edngua materna, deixando confusos os que n\u00e3o a entendem.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A linguagem de Tom\u00e1s \u00e9 clara, ningu\u00e9m corre o risco de se perder no grande manancial que representa esta sua obra; l\u00ea-se com muita facilidade e com uma certa \u00e2nsia de encontrar autores e escritores quer conhecidos, quer desconhecidos. \u00c9 um livro que nos leva a ter dificuldade em iniciar a leitura logo na primeira p\u00e1gina, pois corre-se \u00e0 procura de nomes familiares.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Esta valiosa obra tem algumas imperfei\u00e7\u00f5es que edi\u00e7\u00f5es posteriores v\u00e3o, com certeza, limar. Encontrei a maioria dos autores e escritores de Angola, como o Jo\u00e3o Mantantu Dundulu, mais conhecido, no seio dos crist\u00e3os Baptistas, por \u201cJo\u00e3o Nlemvo\u201d, que foi o primeiro a traduzir a B\u00edblia do grego e hebraico para Kikongo, e escreveu um dicion\u00e1rio Kikongo \u2013 Ingl\u00eas. O doutor Am\u00e9rico Boavida, m\u00e9dico e her\u00f3i da Luta de Liberta\u00e7\u00e3o Nacional e patrono dos Trabalhadores da Sa\u00fade de Angola que celebram o seu dia a 25 de Setembro, em sua homenagem. Cito apenas estes dois, para n\u00e3o provocar o ci\u00fame de outros autores e escritores que conhe\u00e7o e que tamb\u00e9m me conhecem!<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">No meu conceito de Angolano e de Angolanidade, h\u00e1 um ilustre esquecido e a aus\u00eancia do seu nome nesta antologia \u00e9 not\u00f3ria, para os amantes da literatura angolana: Castro Soromenho. Embora nascido em Mo\u00e7ambique, teve uma plena viv\u00eancia angolana, particularmente nas Lundas, que soube narrar de uma forma \u00edmpar na sua trilogia: a Chaga, Viragem e Terra Morta, obras publicadas e vendidas pela UEA nos anos 80, republicadas pelo Minist\u00e9rio da Cultura de Angola para o segundo Festival Nacional da Cultura, e publicitadas pela TPA Internacional. Solicitei, pois, ao meu amigo Tom\u00e1s, a correc\u00e7\u00e3o deste lapso na pr\u00f3xima edi\u00e7\u00e3o, porque Castro Soromenho, exceptuando o seu pa\u00eds de nascimento, re\u00fane todos os requisitos e sinais de Angolanidade para figurar nesta obra.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O livro \u00e9 lan\u00e7ado no m\u00eas em que celebramos, tamb\u00e9m, a vida e a obra do primeiro presidente de Angola independente, Dr. Ant\u00f3nio Agostinho Neto, homem de cultura e, do meu ponto de vista, um dos melhores poetas da Angolanidade. Neto usou o belo para consciencializar os seus contempor\u00e2neos sobre a situa\u00e7\u00e3o colonial, tornando a poesia uma poderosa arma para a liberta\u00e7\u00e3o dos Povos Africanos. \u00c9 uma justa homenagem a este ilustre filho de Angola.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Pelo seu valor pedag\u00f3gico, devemos empenhar-nos em que este livro seja inclu\u00eddo no sistema de ensino, para incentivar a investiga\u00e7\u00e3o da nossa cultura e dos seus principais actores.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Devemos, ainda, lan\u00e7ar o desafio da tradu\u00e7\u00e3o desta obra noutras l\u00ednguas nacionais, para a sua larga divulga\u00e7\u00e3o no seio da popula\u00e7\u00e3o angolana.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Autores e Escritores de Angola representa um trabalho gigantesco, um decisivo e fundamental passo, dado pelo Tom\u00e1s Lima Coelho em prol do conhecimento e preserva\u00e7\u00e3o da literatura angolana. Esperamos, agora, que as institui\u00e7\u00f5es cumpram o papel que lhes compete, dando, efectivamente, o apoio necess\u00e1rio para a sua continuidade.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Muito obrigado pela aten\u00e7\u00e3o.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\" style=\"text-align: right;\"><span class=\"C9DxTc \">Lisboa, aos 22 de Novembro de 2016<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">*\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">M\u00e9dico e editor. Nasceu em 1954, na Maquela do Zombo e faleceu em 2020, em Lisboa.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">NOTA DO AUTOR: A men\u00e7\u00e3o feita ao escritor Castro Soromenho, pelo Dr. Miguel Kiassekoka, merece uma explica\u00e7\u00e3o sobre os crit\u00e9rios com que foi pensado e elaborado este trabalho. Esses crit\u00e9rios s\u00e3o dois: ter nascido em Angola (ou ter adquirido a nacionalidade angolana) e ter publicado pelo menos um livro. O escritor acima referido n\u00e3o cabe nestes crit\u00e9rios (nasceu em Mo\u00e7ambique e faleceu no Brasil antes de existir uma Angola independente), apesar da reconhecida angolanidade das suas obras, bem como as de tantos outros, dos quais citamos apenas quatro nomes a t\u00edtulo de exemplo: Alfredo Troni, Jos\u00e9 Redinha, Albano Neves e Sousa ou Jo\u00e3o Maria Vilanova. Sens\u00edvel a este apelo, acrescentamos, nesta nova edi\u00e7\u00e3o, um cap\u00edtulo final assinalando os nomes e obras de alguns autores \u201ccom Angola dentro\u201d.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-1034\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"5\" tabindex=\"-1\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-1034\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> A(S) LITERATURA(S) DE ANGOLA DESDE OS SEUS PRIM\u00d3RDIOS <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1034\" class=\"elementor-element elementor-element-d602b95 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"d602b95\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-5a187b7 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-1034\" data-id=\"5a187b7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5f9d05a elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"5f9d05a\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Tom\u00e1s Lima Coelho<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-57ceacf elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"57ceacf\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Embora a cidade de Mbanza Congo, capital do reino do Congo, n\u00e3o estivesse ainda inserida nos limites fronteiri\u00e7os da Angola que conhecemos hoje, inclu\u00edmos ainda assim nesta resenha dois autores oriundos daquela localidade. A primeira obra conhecida de um natural daquele reino \u00e9 o livro<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0Gentio de Angola Suficientemente Instruido Nos Mysterios de Nossa Sancta F\u00e9<\/span><span class=\"C9DxTc \">, da autoria de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO DO COUTO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um padre jesu\u00edta nascido em Mbanza Congo em in\u00edcios do s\u00e9culo XVII, uma adapta\u00e7\u00e3o do trabalho\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Gentilis Angollae fidei mys-teriis... instructus<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0do jesu\u00edta italiano Francisco Pacconio. Esta obra foi publicada em Lisboa no ano de 1642.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Ainda naquele s\u00e9culo o frade capuchinho\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MANOEL REBOREDO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, tamb\u00e9m natural de Mbanza Congo, filho do nobre portugu\u00eas Thomaz Reboredo e de Eva, uma irm\u00e3 do rei do Congo D. \u00c1lvaro V, foi co-autor do\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Dicion\u00e1rio Kikongo-Latim-Espanhol<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publicado em 1651.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em 1712 foi publicado em Roma, pelo tip\u00f3grafo respons\u00e1vel pelo trabalho, o livro\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Idea Consillarii<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0da autoria de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MANOEL CORR\u00caA DE AZEVEDO,<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0padre jesu\u00edta natural de Luanda, doutorado em \u00c9vora, que ocupava o cargo de Conselheiro Geral dos Jesu\u00edtas em Roma quando faleceu em 1708.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Mas, tirando o caso destes intelectuais educados nas escolas religiosas, a popula\u00e7\u00e3o nativa era olhada e usada apenas como for\u00e7a de trabalho e s\u00f3 muito poucos, os filhos de uma pequena elite aculturada e europeizada, conseguiam sobressair. Foi o caso de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JOS\u00c9 DA SILVA MAIA FERREIRA<\/span><span class=\"C9DxTc \">, homem culto e viajado, filho de um casal de luandenses da alta burguesia angolana que, ap\u00f3s os estudos conclu\u00eddos no Brasil e em Portugal, publicou em 1849 aquela que viria a ser a primeira obra liter\u00e1ria de um filho do pa\u00eds:\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Espontaneidades da minha alma<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um livro de poesia com dedicat\u00f3ria \u00e0s senhoras da sua terra, mas onde a forma, o estilo e o vocabul\u00e1rio pouco t\u00eam de \u00c1frica, de Angola. Alguns anos antes, em 1834,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JOAQUIM ANT\u00d3NIO DE CARVALHO E MENEZES<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0tinha publicado em Lisboa o trabalho\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Memoria geografica, e politica das possess\u00f5es portuguezas n\u2019 Affrica ocidental, que diz respeito aos reinos de Angola, Benguela, e suas depend\u00eancias<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Este luandense foi o respons\u00e1vel pela primeira tentativa para instalar uma m\u00e1quina de imprensa em Luanda, em 1842, mas, julga-se que por sabotagem dos interesses estabelecidos em Lisboa, o navio onde vinha a m\u00e1quina naufragou na ba\u00eda de Mo\u00e7\u00e2medes.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">S\u00f3 ap\u00f3s um longo hiato de dezasseis anos, em 1865, um outro angolano,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MANUEL ALVES DE CASTRO FRANCINA<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publicaria, em co-autoria com o m\u00e9dico brasileiro Saturnino de Souza e Oliveira, aquele que viria a ser o primeiro comp\u00eandio para o estudo de uma l\u00edngua angolense:\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Elementos grammaticaes da lingua Mbundu<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Maior per\u00edodo temporal se passaria, vinte anos, para que\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JO\u00c3O MANTANTU DUNDULU<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publicasse em 1885 um\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Dicion\u00e1rio Kikongo-Ingl\u00eas<\/span><span class=\"C9DxTc \">, sob orienta\u00e7\u00e3o dos mission\u00e1rios americanos da Sociedade Mission\u00e1ria Baptista (BMS). Seis anos passados, em 1891, um outro filho do pa\u00eds,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JOAQUIM DIAS CORDEIRO DA MATTA<\/span><span class=\"C9DxTc \">, viu publicada a sua primeira obra, um livro de poesia intitulado\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Del\u00edrios<\/span><span class=\"C9DxTc \">. O livro foi lan\u00e7ado numa \u00e9poca de forte efervesc\u00eancia popular \u00e0 volta do ultimato brit\u00e2nico sobre a quest\u00e3o do Barotze e do mapa cor-de-rosa, um tempo em que jornalistas e outros literatos polemizavam acesamente nos jornais, revistas e almanaques da col\u00f3nia, onde j\u00e1 se expunham claramente ideias autonomistas e independentistas. Nomes como Jos\u00e9 de Fontes Pereira, Arantes Braga, Augusto Bastos, Sant\u2019Anna Palma, Pedro da Paix\u00e3o Franco, Urbano de Castro, Silv\u00e9rio Ferreira ou Francisco Castelbranco, todos eles filhos da terra, foram muito importantes para a discuss\u00e3o dessas ideias, amplamente difundidas pela imprensa da \u00e9poca num debate que se prolongaria ainda para o s\u00e9culo XX.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Mas voltemos aos livros. No ano seguinte, em 1892, um outro angolense conseguia ver o seu livro publicado, depois de inicialmente o ter feito em folhetins, tanto em peri\u00f3dicos de Portugal como de Angola: trata-se de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">PEDRO F\u00c9LIX MACHADO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, estudante em Portugal onde cursou Direito. O seu livro, intitulado\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Scenas d\u2019\u00c1frica:? - Romance \u00edntimo<\/span><span class=\"C9DxTc \">, j\u00e1 se destaca por conter um forte cariz regional, j\u00e1 \u00e9 de Angola e dos seus costumes que se fala, ainda que escrito num estilo algo queirosiano, de cunho europeu portanto.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A seca de produ\u00e7\u00e3o, contudo, continuava, e s\u00f3 treze anos depois, em 1905,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">BENTO M\u00c2NTUA<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um luandense que viria a distinguir se como Presente do Sport Lisboa e Benfica (1917-1926), publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Novo Altar<\/span><span class=\"C9DxTc \">, em Lisboa, uma obra de forte influ\u00eancia ma\u00e7\u00f3nica. Quatro anos mais tarde, em 1909,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">AUGUSTO THADEU BASTOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">, filho de um abastado comerciante da Catumbela, publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Tra\u00e7os gerais sobre a etnografia do Distrito de Benguela<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Em 1911, o caricaturista e dramaturgo\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JULI\u00c3O FELIX MACHADO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, irm\u00e3o mais novo do escritor Pedro F\u00e9lix Machado, escreve no Brasil a com\u00e9dia dram\u00e1tica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A bandeira<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Um ano depois, em 1912,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">PEDRO DA PAIX\u00c3O FRANCO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publicava em Portugal o seu livro\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Hist\u00f3ria de uma trai\u00e7\u00e3o<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um libelo acusat\u00f3rio contra antigos companheiros, jornalistas como ele, fruto ainda do rescaldo dos debates na imprensa angolana iniciados em finais do s\u00e9culo XIX.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Continuando na senda dos grandes hiatos temporais surge, quinze anos depois, em 1927, a primeira obra de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00d3SCAR RIBAS<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um livro intitulado\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Nuvens que passam<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Dois anos passados, em 1929, vem a p\u00fablico\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Hist\u00f3ria de Angola<\/span><span class=\"C9DxTc \">, a primeira abordagem do tema sob o olhar de um natural do pa\u00eds, o luandense\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ALBERTO DE LEMOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Entramos na d\u00e9cada de 30, per\u00edodo em que sete autores conseguem publicar:\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MANUEL IN\u00c1CIO DOS SANTOS TORRES<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um fervoroso nativista luandense, publica em Portugal\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Subs\u00eddio para a Hist\u00f3ria do Progresso das Col\u00f3nias Portuguezas<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">AGNELO DE OLIVEIRA<\/span><span class=\"C9DxTc \">, em parceria com J. Trindade publica, em 1932,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Os nossos versos<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">FRANCISCO CASTELBRANCO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, ainda \u00e0 volta da hist\u00f3ria, publica, em 1935,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Hist\u00f3ria de Angola: desde o descobrimento at\u00e9 \u00e0 implanta\u00e7\u00e3o da Rep\u00fablica (1482-1910)<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0e\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">RALPH DELGADO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0estreia-se com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O amor a 12 graus de latitude sul: cenas da vida de Benguela<\/span><span class=\"C9DxTc \">. No mesmo ano,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO DE ASSIS J\u00daNIOR<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0estreia-se com a obra\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O segredo da morta<\/span><span class=\"C9DxTc \">. No ano seguinte, em 1936, publica-se o livro\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O imposto nas transmiss\u00f5es<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">EM\u00cdLIO SIM\u00d5ES DE ABREU<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um trabalho de teor t\u00e9cnico ligado \u00e0s fun\u00e7\u00f5es do autor na Fazenda Nacional. Um ano depois, em 1937,<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0GERALDO BESSA VICTOR<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0aparece com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A poesia e a pol\u00edtica<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0e, mais dois anos passados, em 1939, surge\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">TOMAZ KIM<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com a obra po\u00e9tica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Em cada dia se morre<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A d\u00e9cada de 40 abre com bons pren\u00fancios: logo em 1940\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MAUR\u00cdCIO SOARES<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um descendente de colonos madeirenses, publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">... e Ramiro tamb\u00e9m ficou<\/span><span class=\"C9DxTc \">; ainda neste ano,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">DOMINGOS JOS\u00c9 FRANQUE<\/span><span class=\"C9DxTc \">, o nome portugu\u00eas de Boma-Zanei-N\u2019Vimba, membro da nobreza do antigo Reino do N\u2019Goio, publica em livro\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">N\u00f3s, os Cabindas: hist\u00f3ria, leis e costumes dos povos de N\u2019Goio<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Em 1941 vem a p\u00fablico uma outra obra, desta vez de uma mulher que ser\u00e1 a primeira angolense a publicar um livro:\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">L\u00cdLIA DA FONSECA<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A mulher que amou uma sombra<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Em 1943 chega a vez de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">EDUARDO DE AZEVEDO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0se estrear com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Vidas rasas<\/span><span class=\"C9DxTc \">. Dois anos depois, em 1945,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JO\u00c3O DE ALMEIDA E SOUSA \u201cCACHIMBINHA\u201d<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Apontamentos de etnografia por africanos: inqu\u00e9rito aos h\u00e1bitos e costumes do povo adstrito \u00e0 administra\u00e7\u00e3o de Nrikinya<\/span><span class=\"C9DxTc \">, o escultor mo\u00e7amedense\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">SALVADOR BARATA FEYO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A escultura de Alcoba\u00e7a<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0e\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MARIA DE FIGUEIREDO<\/span><span class=\"C9DxTc \">, tamb\u00e9m mo\u00e7amedense, publica\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Eu tamb\u00e9m sou Portugu\u00eas!<\/span><span class=\"C9DxTc \">. S\u00f3 no fim deste per\u00edodo, em 1948, tr\u00eas novos t\u00edtulos surgem:\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Sil\u00eancio<\/span><span class=\"C9DxTc \">, do luandense\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">HUMBERTO DA SYLVAN<\/span><span class=\"C9DxTc \">,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O imbondeiro maldito<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">M\u00c1RIO MILHEIROS<\/span><span class=\"C9DxTc \">, um descendente de colonos madeirenses da Humpata, e do malanjino\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ALFREDO DIOGO J\u00daNIOR<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0publica-se o livro\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Angola: a ocupa\u00e7\u00e3o holandesa e a restaura\u00e7\u00e3o: factos determinantes<\/span><span class=\"C9DxTc \">. A primeira incurs\u00e3o de um filho de Angola na Banda Desenhada surge pelo tra\u00e7o de\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">V\u00cdTOR P\u00c9ON<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0que publica o \u00e1lbum\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Em demanda do Gr\u00e3o-Cataio<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0em 1949.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">J\u00e1 se revela mais pujante a d\u00e9cada de 50, onde os assomos de uma elite liter\u00e1ria come\u00e7am a surgir, reflexo inicial ainda t\u00edmido do movimento intelectual \u201cVamos descobrir Angola!\u201d. Logo em 1950 MANUEL J\u00daLIO DE MENDON\u00c7A TORRES redige \u201cO Distrito de Mo\u00e7\u00e2medes nas fases da origem e da primeira organiza\u00e7\u00e3o\u201d; o radialista NUNO DE MENEZES publica \u201cGotas de orvalho\u201d em 1951 e, no mesmo ano, TEOD\u00d3SIO CABRAL, em parceria com Abel Pratas e Henrique Galv\u00e3o, assina \u201cDa vida e da morte dos bichos: subs\u00eddios para o estudo da fauna de Angola e notas de ca\u00e7a\u201d, uma obra composta por cinco volumes. Em 1953 M\u00c1RIO PINTO DE ANDRADE colige uma \u201cAntologia tem\u00e1tica de poesia africana\u201d e, no ano seguinte, em 1954, cinco autores se revelam: EUG\u00c9NIO FERREIRA, um madeirense a quem viria a ser atribu\u00edda a nacionalidade angolana, surge com \u201cItiner\u00e1rio: estudos e ensaios\u201d, HENRIQUE NOVAIS publica \u201cContesta\u00e7\u00e3o. Poemas\u201d, o mo\u00e7amedense JOAQUIM PEDRO ARROJA J\u00daNIOR inicia-se com \u201cFlores negras\u201d, MARIA JOANA COUTO, a terceira angolana a surgir nas letras, aparece com \u201cBraseiro ardente\u201d e NORONHA FEIO publica \u201cInicia\u00e7\u00e3o desportiva: conceitos gerais\u201d. Em 1955, EDUARDO ABREU DA SILVA BRAZ\u00c3O escreve o poema \u00e9pico \u201cOs Namibelusos\u201d e LU\u00cdS FILIPE DE OLIVEIRA E CASTRO publica \u201cMouzinho, a sua vida e a sua morte\u201d. Em 1956 mais cinco autores v\u00eam as suas primeiras obras publicadas: COCHAT OS\u00d3RIO escreve \u201cCalema\u201d, FERNANDO LAIDLEY, o protagonista da primeira travessia de \u00c1frica em autom\u00f3vel, publica \u201cMiss\u00e3o em \u00c1frica: primeiro \u201craid\u201d terrestre Luanda-Louren\u00e7o Marques-Bissau\u201d, JORGE HENRIQUE DA CRUZ PINTO FURTADO aborda a Justi\u00e7a em Angola com \u201cBreves notas para a Hist\u00f3ria da Administra\u00e7\u00e3o da Justi\u00e7a em Angola\u201d, M\u00c1RIO ANT\u00d3NIO DE OLIVEIRA publica \u201cPoesias\u201d e ROBERTO CORREIA edita \u201cAssim somos todos\u201d. Em 1957, AGOSTINHO NETO, o m\u00e9dico-poeta que viria a ser o primeiro Presidente de uma Angola independente, publica em Coimbra \u201cQuatro poemas de Agostinho Neto\u201d, numa edi\u00e7\u00e3o de autor; das terras quentes do Namibe CLODOVEU GIL mostra-se com \u201cTemas eternos: poesia\u201d, o m\u00e9dico luandense FERNANDO FIGUEIRA HENRIQUES traz a p\u00fablico o ensaio antropol\u00f3gico \u201cContribui\u00e7\u00e3o para o estudo da fertilidade da mulher ind\u00edgena no ultramar portugu\u00eas\u201d, FERNANDO PEYROTEO, um dos \u201c5 Violinos\u201d do Sporting Clube de Portugal, deixa escritas as suas \u201cMem\u00f3rias de Peyroteo\u201d e JOS\u00c9 BAPTISTA PINHEIRO DE AZEVEDO, que viria a ser 1\u00b0 Ministro de Portugal, publica \u201cTrigonometria: navega\u00e7\u00e3o estimada e costeira\u201d. Em 1958, ANTERO FRANCISCO DE SEABRA estreia-se com a obra \u201cA luta do Ultramar\u201d e MARIA PERP\u00c9TUA CANDEIAS DA SILVA escreve \u201cA mulher de duas cores: falsos trilhos\u201d. Em 1959 o em\u00e9rito historiador IL\u00cdDIO DO AMARAL inicia o seu rico percurso hist\u00f3rico-liter\u00e1rio com a publica\u00e7\u00e3o de \u201cSubs\u00eddios para o estudo da evolu\u00e7\u00e3o da popula\u00e7\u00e3o de Luanda\u201d, JUDITE FERNANDES SANCHES OS\u00d3RIO publica \u201c Apontamentos de economia dom\u00e9stica\u201d e CORTE-REAL SANTOS, jornalista do \u201cDi\u00e1rio de Benguela\u201d, publica um \u201cRoteiro Tur\u00edstico de Benguela\u201d. \u00c9 ainda nesta d\u00e9cada que VOTO NEVES, um conhecido folclorista luandense, edita um \u201cDicion\u00e1rio Portugu\u00eas-Kimbundo\/Kimbundo-Portugu\u00eas\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Mas \u00e9 na d\u00e9cada de 60, e a partir da\u00ed, que o apelo do movimento intelectual come\u00e7a a dar os verdadeiros frutos. Aqui fica a lista dos autores e das suas primeiras obras, onde j\u00e1 despontam nomes importantes da luta contra o colonialismo, por paradoxal que isso possa parecer dada a repress\u00e3o do regime colonial, ou talvez at\u00e9 por isso mesmo, onde a poesia, a arma liter\u00e1ria de resist\u00eancia por excel\u00eancia, tem a maior preponder\u00e2ncia nas publica\u00e7\u00f5es:\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1960 (6) \u2013 ARNALDO SANTOS com \u201cFuga\u201d; CARLOS ALVES com \u201cO povoamento de Angola\u201d; COSTA ANDRADE com \u201cTerra de ac\u00e1cias rubras\u201d; HENRIQUE ABRANCHES com \u201cCigarros sujos\u201d; IN\u00c1CIO REBELO DE ANDRADE com \u201cUm grito na noite\u201d ; JOS\u00c9 LUANDINO VIEIRA com \u201cA cidade e a inf\u00e2ncia\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1961 (10) \u2013 ALEXANDRE D\u00c1SKALOS com \u201cPoesias\u201d; ANT\u00d3NIO JACINTO com \u201cPoemas\u201d; ERNESTO LARA FILHO com \u201cPicada de marimbondo\u201d; FERNANDO AMARO MONTEIRO com \u201cVozes no muro\u201d; HAYD\u00c9E VALL com \u201cP\u00f4r-do-Sol\u201d; HOR\u00c1CIO CAIO com \u201cAngola: os dias do desespero\u201d; LOUREN\u00c7O MENDES DA CONCEI\u00c7\u00c3O com \u201cPortugueses de direito e portugueses de facto\u201d; MANUEL DOS SANTOS LIMA com \u201cKissanje\u201d; TOM\u00c1S JORGE com \u201cAreal\u201d; VIRIATO DA CRUZ com \u201cPoemas\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1962 (4) \u2013 ANT\u00d3NIO CARDOSO com \u201cPoemas de circunst\u00e2ncia\u2019; EUG\u00c9NIO FERREIRA DA SILVA com \u201cArco-\u00edris\u201d; GONZAGA LAMBO com \u201cCancioneiro popular angolano: subs\u00eddios\u201d; HENRIQUE GUERRA com \u201cA cubata solit\u00e1ria\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1963 (4) \u2013 ALBERTO DIOGO com \u201cRumo \u00e0 industrializa\u00e7\u00e3o de Angola\u201d; AM\u00c9RICO BOAVIDA com \u201cAngola: cinco s\u00e9culos de explora\u00e7\u00e3o portuguesa\u201d; LU\u00cdS FILIPE OLIVEIRA E CASTRO com \u201cAnticolonialismo e Descoloniza\u00e7\u00e3o\u201d; \u00d3SCAR JACOB AZANCOT DE MENEZES com \u201cCultura e beneficiamento do sisal em Angola\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1964 (5) \u2013 ANGERINO DE SOUSA com \u201cO la\u00e7o vermelho\u201d; MARIA EUG\u00c9NIA LIMA com \u201cEntre a parede e o espelho: poemas\u201d; MARIA JOS\u00c9 ALVES PEREIRA DA SILVA com \u201cLabaredas em prece\u201d; NUNO VALDEZ THOMAZ DOS SANTOS com \u201cO desconhecido Niassa\u201d; REGINA MARIA DE MELO E CRUZ com \u201cO Brasil visto pela cultura francesa do s\u00e9c. XVIII\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1965 (4) \u2013 AFONSO MILANDO com \u201cOchandala\u201d; ALBANO DIAS DA COSTA com \u201cO Crioulo da Guin\u00e9. Uma abordagem etno-lingu\u00edstica\u201d; ANA DE SOUSA SANTOS com \u201cSubs\u00eddio etnogr\u00e1fico do povo da ilha de Luanda de 1960\u201d; ANT\u00d3NIO FARIA com \u201cIntrodu\u00e7\u00e3o ao cinema angolano\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1966 (5) \u2013 ALDA LARA com \u201cPoemas\u201d; JORGE MACEDO com \u201cTetembu\u201d; EDGAR VALLES com \u201cA fruticultura angolana e o com\u00e9rcio externo\u201d; JOsE MANUEL MENDES com \u201cEnquanto cresce este rio audaz\u201d; MARIA CELESTE PEREIRA ABAKAYE KOUNTA com \u201cPol\u00edtica lingu\u00edstica em Angola\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1967 (4) \u2013 ABEL AUGUSTO BOLOTA com \u201cBenguela, Cidade M\u00e3e de Cidades\u201d; ANT\u00d3NIO ALBERTO NETO com \u201cContribution \u00e0 l\u2019\u00e9tude du mouvement ouvrier dans le processus de la lib\u00e9ration nationale\u201d; DAVID MESTRE com \u201cKir-Nan\u201d; MANUEL RUI com \u201cPoesia sem not\u00edcias\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1968 (1) \u2013 ALEXANDRE DO NASCIMENTO com \u201cA experi\u00eancia Constitucional da It\u00e1lia moderna\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1969 (3) \u2013 JORGE VALENTIM com \u201cQui lib\u00e8re l\u2019An-gola?\u201d; MANUELA CERQUEIRA com \u201cMenina do deserto\u201d; ROLA DA SILVA com \u201cA Censura: consequ\u00eancias marginais\u201d.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Depois, j\u00e1 entrados na d\u00e9cada de 70 e at\u00e9 \u00e0 data da independ\u00eancia de Angola, outros nomes ir\u00e3o afirmar-se, muitos deles j\u00e1 perfeitamente engajados e amadurecidos na continua\u00e7\u00e3o da luta anticolonialista pela via intelectual. Aqui fica a lista:\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1970 (8) \u2013 CARLOS DINIS DA GAMA Com \u201cLaboratory studies of comminution in rock blasting\u201d; CARLOS ERVEDOSA com \u201cArqueologia angolana\u201d; CARLOS MARTINS DE CASTRO ALVES com \u201cBernardino Freire de Figueiredo Abreu e Castro: boquejo biogr\u00e1fico do colonizador de Mo\u00e7\u00e2medes\u201d; ELEUT\u00c9RIO SANCHES com \u201cTuque-tuque de batuque\u201d; MARIA EDUARDA RIBEIRO com \u201cFixa\u00e7\u00e3o do Sal\u00e1rio M\u00ednimo e problemas conexos\u201d; PAP\u00c1 SAMBO com \u201cRir d\u00e1 sa\u00fade\u201d; VICENTE NETTO com \u201cPrinc\u00edpios gerais de Direito\u201d; WANDA RAMOS com \u201cNas coxas do tempo\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1971 (6) \u2013 ANT\u00d3NIO CORDEIRO DA CUNHA com \u201cFolhas da vida\u201d; HENRIQUE DO NASCIMENTO RODRIGUES com \u201cRegime jur\u00eddico das rela\u00e7\u00f5es coletivas de trabalho\u201d; HONORINDA CERVEIRA com \u201cKiangala\u201d; JO\u00c3O ABEL com \u201cBom dia\u201d; JOS\u00c9 MANUEL MARTO com \u201cAsas...\u201d; MANUEL C. AMOR com \u201cNa rota do Quinaxixe\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1972 (11) \u2013 ANDR\u00c9 MASAKI com \u201cMwana Nsiona\u201d; ANT\u00d3NIO MADEIRA SEGAD\u00c3ES TAVARES com \u201cAn\u00e1lise Matricial de Estruturas\u201d; CARLOS GOUVEIA com \u201cUtanha W\u00e1tua\u201d; CIRO GOURGEL com \u201cContos soltos\u201d; DOMINGOS VAN-D\u00daNEM com \u201cAuto de Natal\u201d; EDUARDO BRAZ\u00c3O FILHO com \u201cCidade e sanzala\u201d; FRAGATA DE MORAIS com \u201cTerreur en Verzet\u201d; MARIA DO CARMO MARCELINO com \u201cObra po\u00e9tica\u201d ; OLGA GON\u00c7ALVES com \u201cMovimento\u201d; RUY DUARTE DE CARVALHO com \u201cCh\u00e3o de oferta\u201d; SAMUEL DE SOUSA com \u201cPoesia\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1973 (12) \u2013 ALEXANDRE PASTOR com \u201cHomens que podem dormir\u201d; ANT\u00d3NIO MANUEL LOPES DIAS com \u201cPa\u00eds inacabado\u201d; ARISTIDES VAN-D\u00daNEM com \u201cA \u00faltima narrativa de vov\u00f3 Kiala\u201d; BEN\u00daDIA com \u201cA bola e a panela de comida\u201d; FERNANDO OLIVEIRA com \u201cA defesa do consumidor\u201d; JACINTO RODRIGUES com \u201cUrbanismo e Revolu\u00e7\u00e3o\u201d; JOFRE ROCHA com \u201cTempo de cicio\u201d; LEONOR CORREIA DE MATOS com \u201cOrigens do povo Chope segundo a tradi\u00e7\u00e3o oral\u201d; LYGIA SALEMA com \u201cDesterro de mim\u201d; PEPETELA com \u201cAs aventuras de Ngunga\u201d; ROBERTO DE CARVALHO com \u201cCom a for\u00e7a do tempo\u201d; SEVERINO MOREIRA com \u201cFlores no charco\u201d.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1974 (11) \u2013\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ADRIANO BOTELHO DE VASCONCELOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Voz da terra<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO AUGUSTO CENTENO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A fronteira<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO CASTRO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Poemas<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO PINTO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Angola rumo \u00e0 Independ\u00eancia<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">EMANUEL KUNZIKA<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A forma\u00e7\u00e3o da na\u00e7\u00e3o angolana e a luta da liberta\u00e7\u00e3o<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JO\u00c3O JORGE LUCAS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Absolvi\u00e7\u00e3o imposs\u00edvel<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JORGE MONTEIRO DOS SANTOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Corpus<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MANUEL J. A. LEAL GOMES<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Determina\u00e7\u00e3o de par\u00e2metros f\u00edsicos de reservat\u00f3rios<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">RAUL DAVID<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Colonizados e colonizadores<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">RUI ROMANO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Poesia<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">UANHENGA XITU<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O meu discurso<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">1975 (12) \u2013\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">AIRAM ALICE PEREIRA DOS SANTOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O Tempo e a Mem\u00f3ria<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ANT\u00d3NIO DUARTE DE ALMEIDA E CARMO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Preven\u00e7\u00e3o de acidentes de trabalho e doen\u00e7as profissionais na imprensa gr\u00e1fica<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ARLINDO BARBEITOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Angola Angol\u00ea Angolema<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">CELESTINO SOARES AMARO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">O medo<\/span><span class=\"C9DxTc \">;<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0GL\u00d3RIA LEAL GOMES<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Reflexos<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JORGE ARRIMAR<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Ovatyilongo<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JORGE CAMPINOS<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A ditadura militar: 1926-1933<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">JOS\u00c9 DE OLIVEIRA ASCEN\u00c7\u00c3O<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Angola rumo \u00e0 independ\u00eancia: o governo de transi\u00e7\u00e3o, documentos e personalidades<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">LOPO DO NASCIMENTO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Considera\u00e7\u00f5es breves acerca de 'O Dil\u00favio Africano'<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">M\u00c1RIO DE SOUSA CLINGTON<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Angola libre?<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">ORLANDO CASTRO<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Algemas da minha trai\u00e7\u00e3o<\/span><span class=\"C9DxTc \">;\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">S\u00c3O VICENTE<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Cultura e incultura angolana<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Assim, entre 1642 e 1975, ficam registados 167 autores (sendo 21 do sexo feminino) com livro publicado, o que \u00e9 manifestamente pouco e revela, para al\u00e9m da exist\u00eancia de uma censura apertada, a pouca aten\u00e7\u00e3o que se dava ao ensino na ent\u00e3o col\u00f3nia: muito poucos passavam da escolaridade prim\u00e1ria e menos ainda conseguiam prolongar os estudos, necessitando para isso de sair do territ\u00f3rio, um objectivo que s\u00f3 era atingido por um escasso n\u00famero.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Apenas com os bons ventos da independ\u00eancia a pujan\u00e7a livre e sem amarras dos autores nascidos em Angola se revelou na sua plenitude e, at\u00e9 hoje, s\u00e3o j\u00e1 em grande n\u00famero os nov\u00e9is escritores e escritoras com obras publicadas, seja no pa\u00eds natal, seja na di\u00e1spora.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Pelo meio, para al\u00e9m dos que escaparam ao crivo da nossa pesquisa, encontr\u00e1mos muitos autores de reconhecido m\u00e9rito, homens e mulheres com obra dispersa por jornais, revistas, antologias, almanaques e publica\u00e7\u00f5es diversas, sem alguma vez terem visto editado algum livro seu e que, por este motivo, n\u00e3o ficam referenciados neste trabalho. Fica, sim, a nossa homenagem.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Na sequ\u00eancia do que atr\u00e1s ficou dito segue-se a lista de todos os Autores e Escritores naturais de Angola que conseguimos agregar desde 1642. Alguns faltar\u00e3o, certamente, poder\u00e3o existir falhas e imprecis\u00f5es tamb\u00e9m, sem d\u00favida, mas esperamos que estas conting\u00eancias de pesquisas infrut\u00edferas n\u00e3o firam demasiado o objectivo e o esp\u00edrito deste trabalho.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-25d9e09 elementor-hidden-desktop elementor-hidden-tablet elementor-hidden-mobile e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"25d9e09\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-0d8e950 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"0d8e950\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-ca756fe elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"ca756fe\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"692\" height=\"800\" src=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2441\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png 692w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-150x173.png 150w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-600x694.png 600w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-260x300.png 260w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86-10x12.png 10w\" sizes=\"(max-width: 692px) 100vw, 692px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-cb4c27c e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"cb4c27c\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-2a9f793 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"2a9f793\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">JOS\u00c9 DA SILVA MAIA FERREIRA<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e702c6b elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"e702c6b\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Nasceu em Luanda a 7 de Junho de 1827 e faleceu no Rio de Janeiro a 18 de Outubro de 1867.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Tinha o mesmo nome do av\u00f4, portugu\u00eas, e do pai, j\u00e1 nascido em Luanda, comerciante abastado e senhor de uma vasta frota de navios. A m\u00e3e, \u00c2ngela de Medeiros Matoso Maia, tamb\u00e9m luandense, descendia em linha directa de duas proeminentes casas senhoriais de Luanda: a dos Matoso de Andrade e a dos Botelho de Vasconcelos.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Publicou em 1849 o volume de poesias,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Espontaneidades da minha alma. \u00c0s Senhoras Africanas<\/span><span class=\"C9DxTc \">, considerado a primeira obra liter\u00e1ria publicada em Angola da autoria de um escritor angolense. Da primeira edi\u00e7\u00e3o desta obra, a \u00fanica c\u00f3pia que sobreviveu foi descoberta numa biblioteca p\u00fablica de New York na segunda metade do s\u00e9culo XX pelo professor da Universidade de Wisconsin, Gerald Moser. Em 2002 foi publicada uma reedi\u00e7\u00e3o em Portugal pela Imprensa Nacional-Casa da Moeda.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5acc6f7 elementor-widget elementor-widget-n-accordion\" data-id=\"5acc6f7\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;default_state&quot;:&quot;all_collapsed&quot;,&quot;max_items_expended&quot;:&quot;one&quot;,&quot;n_accordion_animation_duration&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;ms&quot;,&quot;size&quot;:400,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"nested-accordion.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"e-n-accordion\" aria-label=\"Accordion. Open links with Enter or Space, close with Escape, and navigate with Arrow Keys\">\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-9520\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"1\" tabindex=\"0\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-9520\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> Leia mais <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-9520\" class=\"elementor-element elementor-element-6ba8420 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"6ba8420\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-1454a54 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-9520\" data-id=\"1454a54\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e0d3360 elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"e0d3360\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A sua vida errante iniciou-se em 1834, com a queda do regime miguelista em Portugal, quando a fam\u00edlia foi obrigada a retirar-se para o Rio de Janeiro em virtude do progenitor, apoiante declarado daquele regime, ter perdido todos os seus lugares e privil\u00e9gios na administra\u00e7\u00e3o p\u00fablica de Angola. Maia Ferreira cumpriu o primeiro ciclo da sua forma\u00e7\u00e3o escolar no Rio de Janeiro at\u00e9 aos 10 anos. Em 1838, juntamente com o irm\u00e3o mais velho, Ant\u00f3nio da Silva Maia Ferreira, foi estudar para Lisboa onde permaneceu at\u00e9 1841, ap\u00f3s o que retornou ao Rio de Janeiro. Dali para diante iria dividir a sua traject\u00f3ria entre o Brasil, Angola e New York.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Regressou a Luanda em 1845 e, com apenas 18 anos, assumiu a fun\u00e7\u00e3o de secret\u00e1rio da Junta de Sa\u00fade e a de secret\u00e1rio da Comiss\u00e3o Mista Portuguesa e Brit\u00e2nica em 1846. Logo a seguir, a 18 de Outubro de 1847, retornou ao Rio de Janeiro em neg\u00f3cios. Em Setembro de 1849 ei-lo de novo em Angola, onde foi colocado em Benguela como tesoureiro da alf\u00e2ndega.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em Abril de 1850 foi investido no cargo de oficial da Secretaria do governo da mesma capitania. O seu \u00faltimo emprego em Benguela foi o de escriv\u00e3o das descargas da alf\u00e2ndega, donde acabou por ser demitido em 1851 por [...]\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">por irregular comportamento e repreens\u00edvel conduta\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">[...] Este epis\u00f3dio pesou inquestionavelmente na sua decis\u00e3o de abalar para a Am\u00e9rica do Norte em Maio de 1851 por estar relacionado com os acontecimentos em Benguela: a revolta dos comerciantes europeus, deposi\u00e7\u00e3o do governador, coronel Francisco Tavares de Almeida, e com a exposi\u00e7\u00e3o dos seus amigos ao ferrete do desprezo p\u00fablico, por causa das convic\u00e7\u00f5es progressistas e o pendor anti-lusitano de todos eles. Ter\u00e3o sido rec\u00e7\u00e3o a New York.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em 1852 foi admitido no Consulado-Geral como escriv\u00e3o. A 22 de Abril de 1856, por proposta do c\u00f4nsul-geral portugu\u00eas em New York, foi investido nos cargos de chanceler e vice-c\u00f4nsul pelo Minist\u00e9rio dos Neg\u00f3cios Estrangeiros portugu\u00eas em 16 de Mar\u00e7o de 1858.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">N\u00e3o mais retornaria ao seu ch\u00e3o natal.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Bibliografia do autor:<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Espontaneidades da minha alma. \u00c0s Senhoras Africanas (1849).<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-89d8fc0 elementor-hidden-desktop elementor-hidden-tablet elementor-hidden-mobile e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"89d8fc0\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-227b9c7 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"227b9c7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-95712e9 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"95712e9\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">L\u00cdLIA DA FONSECA (MARIA L\u00cdLIA VALENTE DA FONSECA SEVERINO)<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-508a6fc elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"508a6fc\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Nasceu a 21 de Maio de 1906, na cidade de Benguela, e faleceu a 14 de Agosto de 1991, em Lisboa. Era filha de uma angolense natural de Luanda e de um portugu\u00eas republicano e ma\u00e7on.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Viajou para Portugal ainda crian\u00e7a. Estudou em Coimbra e no Porto, onde investiu na sua forma\u00e7\u00e3o acad\u00e9mica.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em 1941 publicou\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A mulher que amou uma sombra<\/span><span class=\"C9DxTc \">, mas foi com\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Panguila<\/span><span class=\"C9DxTc \">, em 1944, que ganhou notoriedade como escritora, um romance que faz um retrato fiel da sociedade benguelense colonial da \u00e9poca.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em 1948, com a cria\u00e7\u00e3o do\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">MNIA (Movimento dos Novos Intelectuais de Angola)<\/span><span class=\"C9DxTc \">, que tinha como lema\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Vamos descobrir Angola!<\/span><span class=\"C9DxTc \">, a escritora trabalhou com outros escritores e poetas da sua \u00e9poca, como Ermelinda Xavier, Maur\u00edcio de Almeida Gomes, Cochat Os\u00f3rio, Agostinho Neto, Ant\u00f3nio Jacinto, Humberto da Sylvan e Viriato da Cruz, entre outros.<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c8fc201 elementor-widget elementor-widget-n-accordion\" data-id=\"c8fc201\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-settings=\"{&quot;default_state&quot;:&quot;all_collapsed&quot;,&quot;max_items_expended&quot;:&quot;one&quot;,&quot;n_accordion_animation_duration&quot;:{&quot;unit&quot;:&quot;ms&quot;,&quot;size&quot;:400,&quot;sizes&quot;:[]}}\" data-widget_type=\"nested-accordion.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"e-n-accordion\" aria-label=\"Accordion. Open links with Enter or Space, close with Escape, and navigate with Arrow Keys\">\n\t\t\t\t\t\t<details id=\"e-n-accordion-item-2100\" class=\"e-n-accordion-item\" >\n\t\t\t\t<summary class=\"e-n-accordion-item-title\" data-accordion-index=\"1\" tabindex=\"0\" aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"e-n-accordion-item-2100\" >\n\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-header'><div class=\"e-n-accordion-item-title-text\"> Leia mais <\/div><\/span>\n\t\t\t\t\t\t\t<span class='e-n-accordion-item-title-icon'>\n\t\t\t<span class='e-opened' ><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-up\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M240.971 130.524l194.343 194.343c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941l-22.667 22.667c-9.357 9.357-24.522 9.375-33.901.04L224 227.495 69.255 381.516c-9.379 9.335-24.544 9.317-33.901-.04l-22.667-22.667c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941L207.03 130.525c9.372-9.373 24.568-9.373 33.941-.001z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t\t<span class='e-closed'><svg aria-hidden=\"true\" class=\"e-font-icon-svg e-fas-chevron-down\" viewBox=\"0 0 448 512\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><path d=\"M207.029 381.476L12.686 187.132c-9.373-9.373-9.373-24.569 0-33.941l22.667-22.667c9.357-9.357 24.522-9.375 33.901-.04L224 284.505l154.745-154.021c9.379-9.335 24.544-9.317 33.901.04l22.667 22.667c9.373 9.373 9.373 24.569 0 33.941L240.971 381.476c-9.373 9.372-24.569 9.372-33.942 0z\"><\/path><\/svg><\/span>\n\t\t<\/span>\n\n\t\t\t\t\t\t<\/summary>\n\t\t\t\t<div role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-2100\" class=\"elementor-element elementor-element-634c35f e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"634c35f\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t<div class=\"wd-negative-gap elementor-element elementor-element-b360b83 e-flex e-con-boxed e-con e-child\" role=\"region\" aria-labelledby=\"e-n-accordion-item-2100\" data-id=\"b360b83\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-19d6439 elementor-widget elementor-widget-wd_text_block\" data-id=\"19d6439\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"wd_text_block.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t<div class=\"wd-text-block reset-last-child text-left\">\n\t\t\t\n\t\t\t<p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Por\u00e9m, foi como autora de literatura infanto-juvenil que L\u00edlia da Fonseca especialmente se distinguiu. Publicou v\u00e1rios t\u00edtulos, conquistou o pr\u00e9mio Jo\u00e3o de Deus em 1960 e em 1963, e a colec\u00e7\u00e3o \u201cCarrocel\u201d, que dirigiu, teve o apoio da Funda\u00e7\u00e3o C. Gulbenkian. Fundou ainda o Teatro de Branca Flor, em 1962, de fantoches, com pe\u00e7as e bonecos tamb\u00e9m de sua autoria.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Para al\u00e9m de escritora, trabalhou como jornalista no in\u00edcio da carreira.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Contribuiu com a sua escrita informativa e com os seus textos po\u00e9ticos e narrativos no jornal\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">A Prov\u00edncia de Angola<\/span><span class=\"C9DxTc \">, onde foi redatora, na altura em que fixou resid\u00eancia em Lisboa.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Apesar de se ter afirmado como escritora, n\u00e3o deixou de colaborar no jornal A Prov\u00edncia de Angola, assim como em outros peri\u00f3dicos. Fundou o jornal\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Magazine da Mulher<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0(1950-56), em Lisboa, que dirigiu, e colaborou em numerosas publica\u00e7\u00f5es, como\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">S\u00e9culo Ilustrado<\/span><span class=\"C9DxTc \">,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Mundo Portugu\u00eas<\/span><span class=\"C9DxTc \">\u00a0e\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Seara Nova<\/span><span class=\"C9DxTc \">.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Destacou-se ainda por ter sido a primeira mulher que teve a coragem de concorrer \u00e0s elei\u00e7\u00f5es legislativas para a Assembleia Nacional, em 1957, como candidata pela Oposi\u00e7\u00e3o Democr\u00e1tica. Em 1969 foi uma das dez mulheres que, na Cooperativa Padaria do Povo, lan\u00e7aram a Comiss\u00e3o Democr\u00e1tica Eleitoral de Mulheres, que iria fazer parte do Movimento CDE. L\u00edlia da Fonseca integrou a Comiss\u00e3o Distrital da CDE de Lisboa (1969).<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A partir de 1977, e at\u00e9 ao seu falecimento, integrou o Conselho Nacional do Movimento Democr\u00e1tico de Mulheres.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Bibliografia da autora:<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A mulher que amou uma sombra (1941)<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Panguila (1944)\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Poemas da hora presente (1958)<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Filha de branco (1960)\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O rel\u00f3gio parado (1961)<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O malmequer das cem folhas (1984)<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">O moinho da In\u00e1cia (1987)\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Os ladr\u00f5es das barbas de arame farpado (1989).<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Nasceu em Luanda a 7 de Junho de 1827 e faleceu no Rio de Janeiro a 18 de Outubro de 1867.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Tinha o mesmo nome do av\u00f4, portugu\u00eas, e do pai, j\u00e1 nascido em Luanda, comerciante abastado e senhor de uma vasta frota de navios. A m\u00e3e, \u00c2ngela de Medeiros Matoso Maia, tamb\u00e9m luandense, descendia em linha directa de duas proeminentes casas senhoriais de Luanda: a dos Matoso de Andrade e a dos Botelho de Vasconcelos.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Publicou em 1849 o volume de poesias,\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">Espontaneidades da minha alma. \u00c0s Senhoras Africanas<\/span><span class=\"C9DxTc \">, considerado a primeira obra liter\u00e1ria publicada em Angola da autoria de um escritor angolense. Da primeira edi\u00e7\u00e3o desta obra, a \u00fanica c\u00f3pia que sobreviveu foi descoberta numa biblioteca p\u00fablica de New York na segunda metade do s\u00e9culo XX pelo professor da Universidade de Wisconsin, Gerald Moser. Em 2002 foi publicada uma reedi\u00e7\u00e3o em Portugal pela Imprensa Nacional-Casa da Moeda.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">A sua vida errante iniciou-se em 1834, com a queda do regime miguelista em Portugal, quando a fam\u00edlia foi obrigada a retirar-se para o Rio de Janeiro em virtude do progenitor, apoiante declarado daquele regime, ter perdido todos os seus lugares e privil\u00e9gios na administra\u00e7\u00e3o p\u00fablica de Angola. Maia Ferreira cumpriu o primeiro ciclo da sua forma\u00e7\u00e3o escolar no Rio de Janeiro at\u00e9 aos 10 anos. Em 1838, juntamente com o irm\u00e3o mais velho, Ant\u00f3nio da Silva Maia Ferreira, foi estudar para Lisboa onde permaneceu at\u00e9 1841, ap\u00f3s o que retornou ao Rio de Janeiro. Dali para diante iria dividir a sua traject\u00f3ria entre o Brasil, Angola e New York.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Regressou a Luanda em 1845 e, com apenas 18 anos, assumiu a fun\u00e7\u00e3o de secret\u00e1rio da Junta de Sa\u00fade e a de secret\u00e1rio da Comiss\u00e3o Mista Portuguesa e Brit\u00e2nica em 1846. Logo a seguir, a 18 de Outubro de 1847, retornou ao Rio de Janeiro em neg\u00f3cios. Em Setembro de 1849 ei-lo de novo em Angola, onde foi colocado em Benguela como tesoureiro da alf\u00e2ndega.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em Abril de 1850 foi investido no cargo de oficial da Secretaria do governo da mesma capitania. O seu \u00faltimo emprego em Benguela foi o de escriv\u00e3o das descargas da alf\u00e2ndega, donde acabou por ser demitido em 1851 por [...]\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">por irregular comportamento e repreens\u00edvel conduta\u00a0<\/span><span class=\"C9DxTc \">[...] Este epis\u00f3dio pesou inquestionavelmente na sua decis\u00e3o de abalar para a Am\u00e9rica do Norte em Maio de 1851 por estar relacionado com os acontecimentos em Benguela: a revolta dos comerciantes europeus, deposi\u00e7\u00e3o do governador, coronel Francisco Tavares de Almeida, e com a exposi\u00e7\u00e3o dos seus amigos ao ferrete do desprezo p\u00fablico, por causa das convic\u00e7\u00f5es progressistas e o pendor anti-lusitano de todos eles. Ter\u00e3o sido rec\u00e7\u00e3o a New York.\u00a0<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Em 1852 foi admitido no Consulado-Geral como escriv\u00e3o. A 22 de Abril de 1856, por proposta do c\u00f4nsul-geral portugu\u00eas em New York, foi investido nos cargos de chanceler e vice-c\u00f4nsul pelo Minist\u00e9rio dos Neg\u00f3cios Estrangeiros portugu\u00eas em 16 de Mar\u00e7o de 1858.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">N\u00e3o mais retornaria ao seu ch\u00e3o natal.<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Bibliografia do autor:<\/span><\/p><p class=\"zfr3Q CDt4Ke \" dir=\"ltr\"><span class=\"C9DxTc \">Espontaneidades da minha alma. \u00c0s Senhoras Africanas (1849).<\/span><\/p>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/details>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e5a5fe7 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"e5a5fe7\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-fcab392 elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"fcab392\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"684\" height=\"842\" src=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87.png\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2442\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87.png 684w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-150x185.png 150w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-600x739.png 600w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-244x300.png 244w, https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-87-10x12.png 10w\" sizes=\"(max-width: 684px) 100vw, 684px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE Sedrick de Carvalho DESDE 2017 QUE PUBLICO nas redes sociais sugest\u00f5es de<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_header_footer","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-2425","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/introducao\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"O DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE Sedrick de Carvalho DESDE 2017 QUE PUBLICO nas redes sociais sugest\u00f5es de\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/elivulu.org\/en\/introducao\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ELIVULU Editora\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-21T11:04:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"42 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/\",\"name\":\"Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/unnamed-86.png\",\"datePublished\":\"2026-01-19T11:43:11+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-21T11:04:35+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/unnamed-86.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/01\\\/unnamed-86.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/introducao\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"In\u00edcio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Introdu\u00e7\u00e3o\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/\",\"name\":\"ELIVULU Editora\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/elivulu.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/elivulu.org\/en\/introducao\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora","og_description":"O DESAFIO DA CONTINUIDADE E A SUA NECESSIDADE Sedrick de Carvalho DESDE 2017 QUE PUBLICO nas redes sociais sugest\u00f5es de","og_url":"https:\/\/elivulu.org\/en\/introducao\/","og_site_name":"ELIVULU Editora","article_modified_time":"2026-01-21T11:04:35+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"42 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/","url":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/","name":"Introdu\u00e7\u00e3o - ELIVULU Editora","isPartOf":{"@id":"https:\/\/elivulu.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png","datePublished":"2026-01-19T11:43:11+00:00","dateModified":"2026-01-21T11:04:35+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/elivulu.org\/introducao\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/#primaryimage","url":"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png","contentUrl":"https:\/\/elivulu.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/unnamed-86.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/elivulu.org\/introducao\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"In\u00edcio","item":"https:\/\/elivulu.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Introdu\u00e7\u00e3o"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/elivulu.org\/#website","url":"https:\/\/elivulu.org\/","name":"ELIVULU Editora","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/elivulu.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2425"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2484,"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2425\/revisions\/2484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/elivulu.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}